
'95 procent van de gebouwen komt zonder architect tot stand' Ongefundeerd Aanleiding Wereldwijd komt maarliefst 95 procent van de gebouwen zonder architect tot stand. Dat is te lezen in het artikel 'Het einde van de architectuur' dat op 19 juli in NRC Handelsblad en op 20 juli in nrc.next verscheen. De bewering wordt opgetekend uit de monden van architectuurcriticus Hans Ibelings en architect Nanne de Ru. Maar hoe gefundeerd is dat cijfer?; next checkt
NRC.NEXT
14 augustus 2012 dinsdag
Section: De wereld over
 Maite Vermeulen
'Wereldwijd komt maarliefst 95 procent van de gebouwen zonder architect tot stand'
De aanleiding
Wereldwijd komt maar liefst 95 procent van de gebouwen zonder architect tot stand, stond op 20 juli in het artikel 'Het einde van de architectuur' in nrc.next. De bewering wordt opgetekend uit de monden van architectuurcriticus Hans Ibelings en architect Nanne de Ru. Maar hoe gefundeerd is dat cijfer?
Interpretaties
Wat is een architect? Dat is de centrale vraag die beantwoord dient te worden om deze bewering te staven. Is iemand die zijn eigen huis bouwt een architect? Of een bouwexpert die het vak van zijn vader heeft geleerd? Of alleen iemand die een erkende opleiding genoten heeft? Voor het gemak van de kwantificering rekenen wij onder architecten alleen de architecten die erkend worden door de 'officiële' architectuurgemeenschap, vertegenwoordigd in de Union Internationale des Architectes (UIA).
En, klopt het?
Architectuurcriticus Hans Ibelings, die de bewering in nrc.next deed samen met architect Nanne de Ru, vertelt desgevraagd dat hun bewering gebaseerd is op de Atlas of Vernacular Architecture of the World, die Marcel Vellinga, Paul Oliver en Alexander Bridge in 2008 publiceerden. In de inleiding doen de auteurs de schatting dat er wereldwijd 1 miljard gebouwen zijn, waarvan 90 tot 98 procent zonder architect tot stand is gekomen. Wel staat erbij vermeld dat daadwerkelijke getallen niet beschikbaar zijn en dat het hier om een schatting gaat.
De schatting blijkt gebaseerd op de vergelijkbare - maar nog sterkere - claim van Amos Rapoport in zijn artikel 'Vernacular Design as a Model System' uit 2006. Rapoport stelt daarin dat 98 procent van de gebouwen wereldwijd niet ontworpen is door architecten. Als bron voert hij persoonlijke communicatie met de toenmalige president van de UIA, Simis Zgoutas, aan.
Via een e-mail laat Marcel Vellinga, een van de auteurs van de eerder genoemde Atlas of Vernacular Architecture of the World, weten dat echte cijfers over dit onderwerp niet bestaan. ,,Niemand heeft ooit alle gebouwen in de wereld geteld, laat staan vastgesteld of er een architect betrokken was bij de bouw", schrijft de docent aan de Oxford School of Architecture. ,,De stelling is dus een grove schatting, een guesstimate, gebaseerd op het feit dat veel mensen in de rurale gebieden van de wereld, met name in ontwikkelingslanden, hun eigen huizen bouwen, zonder de bijdrage van formeel gekwalificeerde architecten. Dat gebeurt trouwens ook in veel steden in deze landen, in sloppenwijken. En dat zijn heel veel huizen, ongetwijfeld veel meer dan er elders door architecten worden ontworpen. Architecten zijn wel vaak betrokken bij publieke gebouwen, maar niet altijd en overal. Wat de echte getallen zijn, weet dus niemand."
Waarom circuleert dit cijfer dan toch? Volgens Vellinga is het een ,,polemische bewering" die vaak gebruikt wordt om architecten te wijzen op het feit dat ze zich te veel in een ivoren toren opsluiten en een nogal arrogante houding aannemen tegenover architectuur in andere culturen. Vellinga: ,,Dat is geen architectuur want het is niet ontworpen door een architect." Door die houding, stelt hij, lopen architecten het risico zichzelf overbodig te maken en ,,een groot deel van de werkelijkheid uit het oog te verliezen".
Conclusie
De bewering dat wereldwijd 95 procent van de gebouwen tot stand komt zonder een architect circuleert om soms arrogante architecten de relatieve waarde van hun vak onder de neus te wrijven. Het cijfer blijkt echter niet gebaseerd op statistisch onderzoek, maar op ruwe schattingen. Next.checkt beoordeelt de bewering daarom als ongefundeerd.
